ΚΑΡΔΙΟΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗ ΑΝΑΖΩΟΓΟΝΗΣΗ-ΕΚΑΒ

ΚΑΡΔΙΟΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗ ΑΝΑΖΩΟΓΟΝΗΣΗ

(οι παρακάτω οδηγίες απευθύνονται σε ανθρώπους που γνωρίζουν την εφαρμογή τους σε κάθε άλλη περίπτωση παρακαλείσθε να απευθύνεστε σε ειδικούς επαγγελματίες υγείας) 

Η "Βασική Υποστήριξη της ζωής" περιλαμβάνει τη βασική γνώση και τις δεξιότητες που απαιτούνται για την αντιμετώπιση απειλητικών για τη ζωή καταστάσεων. Αυτές μπορεί να είναι: μια απειλητική καρδιακή προσβολή, αιφνίδια κατάρρευση, σοβαρή αιμορραγία και πνιγμονή (σταμάτημα της αναπνοής από ξένο σώμα, που αποφράζει τη δίοδο του αέρα προς τους πνεύμονες). Πρέπει να γνωρίζετε πότε και πώς θα καλέσετε ένα ασθενοφόρο ή άλλη ιατρική βοήθεια οπουδήποτε και αν βρίσκεστε.

ΑΡΧΕΣ

Για να ζήσουμε, χρειαζόμαστε μια κανονική παροχή οξυγόνου σε όλα τα μέρη του σώματός μας. Ιδιαίτερα ο εγκέφαλος θα υποστεί σοβαρή βλάβη εάν στερηθεί οξυγόνο για πάνω από μερικά λεπτά (πέντε ως επτά το μέγιστο) Για να διατηρήσουμε την παροχή οξυγόνου στον εγκέφαλο, τρία πράγματα είναι βασικά: 

Α. ένας ανοικτός και καθαρός ΑΕΡΑΓΩΓΟΣ, μέσω του οποίου ο αέρας που περιέχει οξυγόνο μπορεί να περάσει στους πνεύμονες. 

Β. η ΑΝΑΠΝΟΗ - η οποία δίνει αέρα μέσα στους πνεύμονες, από όπου το οξυγόνο μπορεί να περάσει μέσα στο αίμα. 

Γ. η ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ που απαιτεί μια αντλία, την καρδιά, που μαζί με το απαραίτητο αίμα στα αιμοφόρα αγγεία θα μεταφέρουν οξυγόνο από τους πνεύμονες στο σώμα. 

Αναζωογόνηση, είναι ο όρος που χρησιμοποιείται για την επείγουσα αντιμετώπιση που απαιτείται για να ξεπεραστεί η ανεπάρκεια ενός ή όλων αυτών των λειτουργιών. Μπορεί να αφορά απλά στη διατήρηση ανοιχτού αεραγωγού και το γύρισμα ενός αναίσθητου ασθενή στα πλάι' ή μπορεί να σημαίνει τη χορήγηση αέρα στους πνεύμονές ταυ (τεχνητή αναπνοή) ή συμπίεση του θώρακα, ώστε το αίμα να κυκλοφορήσει μέσα στο σώμα. 

ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΚΑΙ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΟΥ ΘΥΜΑΤΟΣ

Θυμηθείτε - τα δευτερόλεπτα τρέχουν

ΕΞΑΣΦΑΛΙΣΤΕ ΤΗΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΤΟΥ ΧΩΡΟΥ

Πλησιάστε με προσοχή, βεβαιωθείτε ότι δεν υπάρχει κίνδυνος για σας τους ίδιους ή το θύμα. Σκεφθείτε τους κινδύνους από ηλεκτρικό ρεύμα, αέριο, αυτοκίνητα που κινούνται πλησίον, οικοδομικά υλικά κλπ

1. ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΗΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΗΣ ΤΟΥ ΑΡΡΩΣΤΟΥ 

Εκτιμήστε αν το θύμα είναι ή όχι αναίσθητο. 

Με προσοχή κουνήστε τους ώμους και ρωτήστε δυνατά: "Είστε καλά;" ή "Τι συμβαίνει;" ή δώστε μια εντολή όπως "άνοιξε τα μάτια σου". Εάν το θύμα δεν έχει τις αισθήσεις του δεν θα ανταποκριθεί. 

2. ΚΑΛΕΣΤΕ ΒΟΗΘΕΙΑ

Εάν βρίσκεται κοντά κάποιος άλλος, ζητήστε του να παραμείνει μήπως Χρειαστείτε τη βοήθεια του. Εάν είστε μόνος, φωνάξτε δυνατά, προσπαθώντας να προσελκύσετε την προσοχή των άλλων, αλλά μην εγκαταλείψετε το θύμα. 

3. ΑΕΡΑΓΩΓΟΣ

Σε έναν αναίσθητο άνθρωπο η γλώσσα μπορεί να πέσει προς τα πίσω και να αποφράξει την οδό από όπου περνάει ο αέρας. Εκτείνοντας το κεφάλι προς τα πίσω και ανασηκώνοντας το πηγούνι προς τα πάνω, η γλώσσα απομακρύνεται από το πίσω μέρος του λαιμού διευκολύνοντας έτσι τη δίοδο του αέρα. 

Εάν είναι δυνατόν, με το θύμα στη θέση που το βρήκατε, βάλτε το ένα χέρι στο μέτωπο και με προσοχή εκτείνετε το κεφάλι προς τα πίσω. 

Κρατήστε τον αντίχειρα και το δείκτη του ίδιου χεριού ελεύθερα, για να κλείσετε τη μύτη εάν απαιτηθεί να του δώσετε αέρα με το στόμα σας (τεχνητή αναπνοή, "φιλί της ζωής"). 

Συγχρόνως ανασηκώστε το πηγούνι χρησιμοποιώντας τα δύο δάκτυλα του άλλου χεριού κάτω ακριβώς από το σκληρό τμήμα του πηγουνιού. Αυτό θα απελευθερώσει τον αεραγωγό. Δεν χρειάζονται κουταλάκια, συσκευές ή άλλα αντικείμενα, γιατί είναι συνήθως επικίνδυνα. Ούτε χρειάζεται να προσπαθήσετε να του ανοίξετε το στόμα. 

Εάν έχετε οποιαδήποτε δυσκολία, γυρίστε ανάσκελα το θύμα με προσοχή, και μετά προσπαθήστε να απελευθερώσετε τον αεραγωγό όπως περιγράψαμε παραπάνω.

Σε θύματα όπου υπάρχει υποψία για κάκωση στο αυχενικό μέρος της σπονδυλικής στήλης, προσπαθήστε να αποφύγετε την έκταση της κεφαλής, χρησιμοποιώντας την ανύψωση του πηγουνιού για να απελευθερώσετε τον αεραγωγό. Αυτό που προέχει όμως είναι να απελευθερώσετε τον αεραγωγό, οπότε κάποιου βαθμού έκταση της κεφαλής μπορεί να είναι αναπόφευκτη. Οι κακώσεις στον αυχένα μπορεί να συμβούν μετά από: Κάκωση της κεφαλής Τροχαία ατυχήματα Πτώση από ύψος Βουτιές σε ρηχά νερά Αθλητικά Πτώση από άλογο, ατυχήματα

4. ΑΝΑΠΝΟΗ

Διατηρώντας τον αεραγωγό ανοικτό, ελέγχετε αν το θύμα αναπνέει: βλέποντας τις κινήσεις του θώρακα, ακούγοντας τον ήχο της αναπνοής και αισθανόμενοι την εκπνοή στο μάγουλο. Κάντε το αυτό για 10 δευτερόλεπτα πριν βεβαιωθείτε ότι δεν υπάρχει αναπνοή. 

Μπορεί να υπάρχουν διάφοροι λόγοι για τους οποίους το θύμα έχει σταματήσει να αναπνέει: 

Επειδή το αναίσθητο θύμα βρίσκεται ανάσκελα, η γλώσσα του πέφτει προς τα πίσω, αποφράζοντας έτσι τον αεραγωγό 

• Καρδιακή προσβολή
  
• Κάκωση στο κεφάλι ή στο θώρακα
  
• Δηλητηρίαση (φάρμακα, τοξικά αέρια, κλπ)
  
• Πνιγμός
  
• Απόφραξη αεραγωγού από ξένο σώμα (πνιγμονή) μπορεί να είναι άλλα αίτια

Εάν το θύμα δεν αναπνέει και έχετε κάποιον άλλο μαζί σας, στείλτε τον αμέσως να καλέσει βοήθεια, ενώ εσείς θα του δώσετε 2 αναπνοές

Εάν είστε μόνοι και νομίζετε ότι το θύμα είναι αναίσθητο λόγω μιας σοβαρής κάκωσης ή έχει πνιγεί ή όταν το θύμα είναι παιδί, κάντε αναζωογόνηση για ένα λεπτό περίπου, πριν αφήσετε το θύμα για να τηλεφωνήσετε στο 166 – ΕΚΑΒ

Εάν είστε μόνος με έναν ενήλικα που δεν έχει πνιγεί ή δεν έχει σοβαρή κάκωση, αφήστε τον αμέσως μόλις διαπιστώσετε ότι δεν αναπνέει και καλέστε αμέσως βοήθεια. Στη συνέχεια επιστρέψτε και δώστε του 2 αναπνοές. 

5. ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ

Αφού έχετε δώσει 2 αναπνοές, προσπαθήστε να εκτιμήστε το θύμα εάν έχει σημεία κυκλοφορίας βλέποντας αν κάνει κάποια κίνηση π.χ. αν καταπίνει ή αναπνέει (περισσότερο από ένα απλό σπασμό) και ελέγχοντας το σφυγμό του στο πλάι του λαιμού του (σφυγμός της καρωτίδας). 

Ελέγξτε για σημεία κυκλοφορίας όχι περισσότερο από 10 δευτερόλεπτα (για να σας βοηθήσει μετρήστε χίλια ένα, χίλια δύο, χίλια τρία, ... , χίλια δέκα, αφού κάθε φορά που το λέτε, είναι περίπου 1 δευτερόλεπτο)

Εάν δεν υπάρχουν σημεία κυκλοφορίας ή αν αμφιβάλλετε, θεωρείστε ότι έχει σταματήσει η καρδιά. Αυτό λέγεται καρδιακή ανακοπή. Το θύμα θα είναι αναίσθητο και το πρόσωπό του ωχρό, γκριζωπό ή μελανό. Πρέπει να επιχειρηθεί αμέσως τεχνητή αποκατάσταση της καρδιακής λειτουργίας με θωρακικές συμπιέσεις. Εάν η κυκλοφορία σταματήσει, τότε θα έχει σταματήσει και η αναπνοή. Τα θύματα με καρδιακή ανακοπή θα χρειαστούν και αναπνοές και θωρακικές συμπιέσεις. Ο συνδυασμός αυτός είναι γνωστός σαν καρδιοπνευμονική αναζωογόνηση (ΚΑΡΠΑ). 

Με την ΚΑΡΠΑ θα "αγοράσετε χρόνο" για το θύμα, επιτρέποντας στο αίμα που περιέχει οξυγόνο να κυκλοφορήσει στο σώμα. Μ' αυτόν τον τρόπο εμποδίζονται βλάβες σε σημαντικά όργανα όπως είναι ο εγκέφαλος. Η ΚΑΡΠΑ δεν θα "επαναφέρει το θύμα στη ζωή" από μόνη της, γι' αυτό είναι πολύ σημαντικό να καλέσετε το ΕΚΑΒ το ταχύτερο δυνατό. Το ΕΚΑΒ είναι σε θέση να προσφέρει την εξειδικευμένη βοήθεια στο θύμα. 

ΑΝΑΖΩΟΓΟΝΗΣΗ ΕΝΗΛΙΚΩΝ

Α. Το θύμα αντιδρά και αναπνέει 

Αφήστε το στη θέση που το βρήκατε (εκτός αν ο χώρος που βρίσκεται είναι επικίνδυνος)

Ζητήστε βοήθεια, εάν χρειάζεται

Μείνετε δίπλα του ελέγχοντας την κατάστασή του

Β. Το θύμα δεν αντιδράει αλλά αναπνέει κανονικά

Γυρίστε το στην πλάγια θέση ασφαλείας

Καλέστε το 166 - ΕΚΑΒ

Ελέγξτε εάν συνεχίζει να αναπνέει

Γ. Το θύμα δεν αντιδράει και δεν αναπνέει 

Τηλεφωνήστε στο 166 - ΕΚΑΒ ή στείλτε κάποιον άλλο να τηλεφωνήσει 

Εάν είστε μόνος με ένα θύμα που έχει σοβαρά τραύματα ή έχει πνιγεί κάντε αναζωογόνηση για 1 λεπτό πριν να καλέσετε το 166 -ΕΚΑΒ

Δώστε 2 αποτελεσματικές αναπνοές

Ελέγξτε για σημεία κυκλοφορίας του αίματος

Εάν δεν υπάρχουν σημεία κυκλοφορίας, τότε κάντε 15 θωρακικές συμπιέσεις και συνεχίστε τους κύκλους των 2 αναπνοών - 15 θωρακικών συμπιέσεων μέχρι να έρθει βοήθεια

Εάν είστε σίγουροι ότι υπάρχει κυκλοφορία, συνεχίζετε τις αναπνοές και επανελέγχετε για σημεία κυκλοφορίας περίπου κάθε Ι λεπτό ή κάθε 10 αναπνοές. Εάν η αναπνοή ξαναρχίσει, βάλτε το θύμα σε πλάγια θέση ασφαλείας και συνεχίστε να ελέγχετε την κατάστασή του.

ΑΝΑΠΝΟΕΣ-ΕΜΦΥΣΗΣΕΙΣ 

Γίνονται συνήθως με τη μέθοδο "στόμα με στόμα". 

Γυρίστε το θύμα ανάσκελα, αν δεν είναι ήδη σε αυτή τη θέση, και γονατίστε δίπλα του. Απομακρύνετε οποιοδήποτε ορατό ξένο σώμα από το στόμα του (αφήνοντας τις καλά στερεωμένες μασέλες στη θέση τους). 

• Διατηρήστε ανοικτό τον αεραγωγό (έκταση της κεφαλής και ανύψωση του πηγουνιού) και με τα δύο δάχτυλα του χεριού σας που βρίσκεται στο μέτωπο κλείστε τη μύτη.
  
• Με το άλλο χέρι κρατήστε το σαγόνι προς τα πάνω, επιτρέποντας έτσι στο στόμα να είναι ανοικτό.
  
• Πάρετε μια βαθιά ανάσα εφαρμόστε τα χείλη σας καλά γύρω από τα χείλη του θύματος και φυσήξτε αργά και σταθερά μέσα στο στόμα του.
  
• Κάθε αναπνοή (εμφύσηση), διάρκειας περίπου 1,5 - 2 δευτερόλεπτα, πρέπει να είναι αρκετή για να προκαλέσει ανύψωση του θώρακα όπως σε μια φυσιολογική αναπνοή.
  
• Διατηρώντας το κεφάλι στη θέση που ήταν πριν, απομακρύνετε το στόμα σας από το στόμα του θύματος, επιτρέποντας στο θώρακα να "ξεφουσκώσει" πλήρως, καθώς ο αέρας βγαίνει έξω
  
• Πάρετε άλλη μια βαθιά ανάσα και ξαναδώστε εμφύσηση, συμπληρώνοντας συνολικά 2 αποτελεσματικές εμφυσήσεις (να ανασηκώνεται ο θώρακας). Ελέγξτε για σημεία κυκλοφορίας και αν δεν υπάρχουν, αρχίστε τις θωρακικές συμπιέσεις

Εάν είστε σίγουροι ότι υπάρχει κυκλοφορία, συνεχίστε τη χορήγηση εμφυσήσεων έως ότου το θύμα αρχίσει να αναπνέει ξανά ή μέχρι να φτάσει βοήθεια. Κάθε 1 λεπτό (περίπου κάθε 10 αναπνοές), επανελέγχετε για σημεία κυκλοφορίας. Εάν το θύμα αρχίσει να αναπνέει ξανά, θα πρέπει να το γυρίσετε στην πλάγια θέση ασφαλείας 

Όταν επανέλθει η αναπνοή, είναι πιθανό το θύμα να κάνει εμετό και η πλάγια θέση ασφαλείας θα βοηθήσει στην αποφυγή της απόφραξης του αεραγωγού από εισρόφηση . 

Απόφραξη αεραγωγού 

Εάν ο θώρακας δεν ανυψώνεται μετά από κάθε αναπνοή (εμφύσηση), επανελέγξτε το στόμα για ορατά ξένα σώματα καθώς και το κεφάλι, εάν είναι καλά προς τα πίσω και το πηγούνι προς τα πάνω. Ελέγξτε επίσης αν έχετε εφαρμόσει καλά το στόμα σας στο στόμα του ασθενή

Εάν μετά από 5 προσπάθειες δεν έχετε καταφέρει να χορηγήσετε 2 αποτελεσματικές αναπνοές, προχωρήστε στον έλεγχο της κυκλοφορίας. 

Μέθοδος στόμα με μύτη 

Αυτό μπορεί να γίνει, όταν το στόμα του θύματος έχει σοβαρό τραύμα και δεν μπορείτε να εφαρμόσετε καλά το στόμα σας ή όταν το θύμα βρίσκεται σε νερό. 

Όπως με την αναπνοή στόμα με στόμα, ανοίξτε τον αεραγωγό με το κεφάλι σε έκταση και ανύψωση του πηγουνιού, κρατήστε το στόμα του θύματος κλειστό, πάρετε μια βαθιά εισπνοή και βάλτε όσο μπορείτε πιο στεγανά τα χείλη σας γύρω από τη μύτη του θύματος και φυσήξτε. Είναι εύκολο να φυσήξει κανείς μέσα από τη μύτη, αλλά είναι λιγότερο εύκολο στον αέρα να βγει από αυτή.

Γι' αυτό το λόγο, στην αναπνοή στόμα με μύτη, το στόμα του θύματος πρέπει να αφήνετε να ανοίξει, για να "εκπνεύσει" το θύμα. 

Προστασία διασώστη: Στην τεχνητή αναπνοή στόμα με στόμα ή στόμα με μύτη, ο κίνδυνος μετάδοσης μόλυνσης είναι σχεδόν ανύπαρκτος και δεν πρέπει ποτέ να διστάσετε να την εφαρμόσετε σε ένα επείγον περιστατικό.

Κανένα ιστορικό με AIDS δεν έχει αναφερθεί σαν αποτέλεσμα τεχνητής αναπνοής. Για λόγους υγιεινής και εφόσον έχετε εκπαιδευτεί, μπορείτε να χρησιμοποιήσετε ένα ειδικό προστατευτικό μαντιλάκι προσώπου. 

Εάν έχετε κάνει αναζωογόνηση και εξακολουθείτε να φοβάστε ότι σας έχει μεταφερθεί κάποια νόσος, συμβουλευθείτε κάποιο γιατρό

ΘΩΡΑΚΙΚΕΣ ΣΥΜΠΙΕΣΕΙΣ 

Εάν δεν υπάρχουν σημεία κυκλοφορίας ή αν αμφιβάλλετε, πρέπει να αρχίστε τις θωρακικές συμπιέσεις, αφού έχετε χορηγήσει 2 αποτελεσματικές εμφυσήσεις. 

Οι θωρακικές συμπιέσεις γίνονται με το θύμα ανάσκελα πάνω σε μια σταθερή επιφάνεια. Συμπιέζοντας ρυθμικά το στέρνο προς την σπονδυλική στήλη, το αίμα θα κυκλοφορήσει από την καρδιά σε όλο το σώμα. 

Γονατισμένοι στο πλάι του θύματος: 

• Ψάξτε το χαμηλότερο μέρος των πλευρών και διατρέχοντας με το δείκτη και το μέσο δάκτυλο του ενός χεριού κάτω από το κατώτερο όριο του θώρακα, βρείτε το σημείο που τα δύο πλευρικά τόξα ενώνονται με το στέρνο. 
  
• Τοποθετήστε τον μέσο δάκτυλο σε αυτό το σημείο και δίπλα του τον δείκτη σας επάνω στο στέρνο
  
• Γλιστρήστε τη βάση της παλάμης του άλλου σας χεριού πάνω στο στέρνο, μέχρι να φτάσει στο δείκτη του πρώτου χεριού. Τότε θα είναι στο μέσο του κατώτερου μισού του στέρνου.
  
• Τοποθετήστε πάνω σ' αυτό τη βάση της παλάμης του πρώτου χεριού και πλέξτε τα δάχτυλα.
  
• Με τους αγκώνες σας σε ευθεία και κάθετα στο στέρνο, φέρτε τους ώμους σας έτσι έως ότου βρεθούν πάνω από το θώρακα του θύματος. 
  
• Πιέστε και αφήστε το στέρνο 4-5 εκατοστά ή το 1/3 του βάθους του θώρακα. Η προτεινόμενη συχνότητα είναι περίπου 100 θωρακικές συμπιέσεις στο λεπτό. 
  
• Θα σας φανεί χρήσιμο αν μετράτε δυνατά "ένα και δύο και τρία ... και δεκαπέντε"

Οι θωρακικές συμπιέσεις πρέπει πάντα να συνδυάζονται με αναπνοές, έτσι ώστε μετά από 15 συμπιέσεις να δίνονται 2 αποτελεσματικές εμφυσήσεις

Συνεχίστε με 2 εμφυσήσεις και 15 θωρακικές συμπιέσεις εναλλάξ. 

Είναι απίθανο ο σφυγμός του θύματος να επιστρέψει άμεσα χωρίς άλλες πιο εξειδικευμένες τεχνικές (ειδικότερα αυτή της απινίδωσης· γι' αυτό μη χάνετε χρόνο σταματώντας την ΚΑΡΠΑ για να επανελέγξετε την κυκλοφορία. Σταματήστε για επανέλεγχο, μόνο εάν το θύμα δείξει σημεία ζωής (κίνηση ή αναπνοή). Διαφορετικά συνεχίστε μέχρις ότου φτάσει το ασθενοφόρο ή αν κάποιος άλλος διασώστης μπορεί να συνεχίσει ή εάν είστε πολύ εξουθενωμένοι για να συνεχίσετε. 

ΠΛΑΓΙΑ ΘΕΣΗ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ 

Το αναίσθητο θύμα που αναπνέει πρέπει να τοποθετηθεί σε πλάγια θέση ασφαλείας.

Αυτό επιτρέπει στη γλώσσα να πέσει προς τα εμπρός διατηρώντας ανοιχτό τον αεραγωγό. Μειώνει επίσης τον κίνδυνο να περάσει στους πνεύμονες περιεχόμενο του στομάχου. 

Γονατίστε δίπλα στο θύμα και:

• Εάν φοράει γυαλιά, αφαιρέστε τα.
  
• Βεβαιωθείτε ότι τα άκρα του είναι ίσια και ανοίξτε τον αεραγωγό του κάνοντας έκταση κεφαλής και ανύψωση πηγουνιού.
  
• Τοποθετήστε το άνω άκρο που είναι προς τη μεριά σας σε ορθή γωνία προς το σώμα, ενώ ο αγκώνας λυγίζει με την παλάμη προς τα πάνω
  
• Φέρτε το απέναντι από εσάς χέρι του θύματος, πάνω στο θώρακά του και κρατήστε τη ραχιαία επιφάνεια του άκρου χεριού του πάνω στο πλησιέστερα προς εσάς μάγουλό του
  
• Με το άλλο σας χέρι πιάστε το μηρό τού απέναντί σας ποδιού του, κάτω απ' το γόνατο, διατηρώντας το πέλμα σε επαφή με το έδαφος.
  
• Διατηρώντας το χέρι πιεσμένο στο μάγουλο τραβήξτε το πόδι του προς εσάς.
  
• Τοποθετήστε το επάνω πόδι έτσι ώστε το ισχίο και το γόνατο να είναι λυγισμένα σε ορθές γωνίες, αποτρέποντας το θύμα να γυρίσει μπρούμυτα.
  
• Διατηρήστε ανοιχτό τον αεραγωγό, κάνοντας έκταση της κεφαλής και τακτοποιώντας το χέρι κάτω από το μάγουλο, εάν χρειάζεται.
  
• Επανελέγχετε για σημεία αναπνοής σε τακτά διαστήματα.

ΠΗΓΗ: ΕΘΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΑΜΕΣΗΣ ΒΟΗΘΕΙΑΣ (ΕΚΑΒ)

ΠΩΣ ΝΙΩΘΕΙ ΕΝΑ ΠΑΙΔΙ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ

ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ ΦΥΣΗΜΑ

Παιδί και φύσημα: Πότε είναι παθολογικό και πότε αθώο

Οι συγγενείς καρδιοπάθειες είναι ανωμαλίες διάπλασης της καρδιάς που φέρει μαζί του το άτομο «εκ γενετής». Ο όρος δεν πρέπει να συγχέεται με τη «συγγένεια» με την έννοια της κληρονομικότητας, με την οποία έχει μικρή μόνο σχέση.
Το αίτιο των συγγενών καρδιοπαθειών στη μεγάλη πλειονότητά του (80%) παραμένει άγνωστο. Ενα μικρό ποσοστό 6%-8% έχει σχέση με γενετικούς (κληρονομικούς) παράγοντες, ενώ ένα άλλο ποσοστό περίπου 10% σχετίζεται με περιβαλλοντικούς παράγοντες, όπως λοιμώξεις (ερυθρά), λήψη φαρμάκων (κυτταροστατικά, αντιεπιληπτικά κτλ.) ή τοξικών ουσιών (οινόπνευμα), έκθεση σε ακτινοβολία ιδιαιτέρως κατά τον πρώτο τρίμηνο της εγκυμοσύνης ­ περίοδος της οργανογένεσης στο έμβρυο. Επίσης ενοχοποιούνται χρόνιες παθήσεις όπως ο διάσπαρτος ερυθηματώδης λύκος και ο σακχαρώδης διαβήτης της εγκυμονούσας γυναίκας. Γενικά, η αιτιολογία των συγγενών καρδιοπαθειών είναι πολυπαραγοντική και έχει σχέση και με τη βλαπτική αλληλεπίδραση των παραγόντων που αναφέρθηκαν προηγουμένως.
Η συχνότητα των συγγενών καρδιοπαθειών υπολογίζεται στο 8%-10% των ζώντων νεογέννητων, δηλαδή περίπου ένα στα 100.
Ο αριθμός διαφόρων μορφών και συνδυασμών συγγενών καρδιοπαθειών ανέρχεται περίπου στις 200. Οι συνηθέστερες όμως μορφές συγγενών καρδιοπαθειών είναι οκτώ, καλύπτουν περίπου το 80% του συνόλου των συγγενών καρδιοπαθειών και κατατάσσονται σε μία από τις παρακάτω τρεις ομάδες.
Η πρώτη ομάδα χαρακτηρίζεται από μια παθολογική επικοινωνία (τρύπα, πόρος) μεταξύ αριστερής και δεξιάς καρδιάς. Εδώ ανήκουν η μεσοκοιλιακή επικοινωνία, που είναι και η συνηθέστερη μορφή του συνόλου των συγγενών καρδιοπαθειών (30%), η μεσοκολπική επικοινωνία και ο ανοικτός αρτηριακός πόρος (κακώς ονομαζόμενος και βοτάλειος πόρος).
Η δεύτερη ομάδα αφορά στενώσεις (ή ατρησίες) βαλβίδων ή και στενώσεις μεγάλων αρτηριών της καρδιάς, όπως είναι η στένωση της πνευμονικής βαλβίδας, η στένωση της αορτικής βαλβίδας και η στένωση του ισθμού της αορτής.
Τέλος, η τρίτη ομάδα περιλαμβάνει διάφορους συνδυασμούς των ανωμαλιών που προαναφέραμε με συνηθέστερη τη μετάθεση των μεγάλων αρτηριών στη νεογνική και βρεφική ηλικία και την τετραλογία του Fallot στη νηπιακή και παιδική ηλικία. Οι ανωμαλίες αυτής της ομάδας, όπως και άλλες σπανιότερες, λέγονται σύνθετες (σύμπλοκες) συγγενείς καρδιοπάθειες, συνοδεύονται από κυάνωση (μελάνιασμα) γι' αυτό λέγονται και κυανωτικές σε αντίθεση με εκείνες των δύο προηγούμενων ομάδων που είναι ακυανωτικές (χωρίς κυάνωση). Επιπλέον έχουν βαρύτερη πρόγνωση.
Σε ένα από τα τέσσερα παιδιά με συγγενείς καρδιοπάθειες είναι δυνατόν να εντοπισθούν και άλλες συγγενείς δυσπλασίες, εξωκαρδιακές ­ που αφορούν το μυοσκελετικό, νευρικό, γαστρεντερικό και ουροποιογεννητικό σύστημα ­ ή να συνυπάρχει κάποιο γενετικό σύνδρομο (Down, Noonan, Turner κτλ.).
Οι συγγενείς καρδιοπάθειες είναι η συχνότερη μορφή καρδιοπάθειας (90%) της νεογνικής και βρεφικής ηλικίας, ενώ στην παιδική ηλικία προεξάρχουν οι επίκτητες καρδιοπάθειες με κύριους εκπροσώπους τη ρευματική καρδιοπάθεια (τα κρούσματα της οποίας μειώνονται) και τις μυοκαρδίτιδες. Αρα η εντόπιση των παιδιών με συγγενή καρδιοπάθεια θα γίνει από τον παιδίατρο και η σωστή διάγνωση από τον παιδοκαρδιολόγο ο οποίος καλείται συνήθως από τον παιδίατρο να αξιολογήσει ένα παιδί με καρδιακό φύσημα (εννέα στα δέκα παιδιά παραπέμπονται για εκτίμηση καρδιακού φυσήματος), με κυάνωση ή με σημεία και συμπτώματα καρδιακής ανεπάρκειας.
Οι παρακάτω ενδείξεις, χωρίς να θορυβηθεί η οικογένεια, πρέπει να οδηγήσουν οπωσδήποτε στον παιδίατρο: πρόωρο νεογέννητο, νεογέννητο με μικρότερο βάρος για την ηλικία της εγκυμοσύνης, μωρά ή παιδιά που δεν παίρνουν βάρος ικανοποιητικό με την πάροδο της ηλικίας, δυσχέρεια θηλασμού, μητρικού ή τεχνητού, όταν μάλιστα συνοδεύονται από συχνές διακοπές λόγω καμάτου, εφιδρώσεις κατά τη σίτιση (εκτός αν το γάλα είναι πολύ ζεστό) ή όταν μένει σημαντικό υπόλειμμα γεύματος, γρήγορες αναπνοές (ταχύπνοια) ή ταχυκαρδία, ανεξάρτητα από εμπύρετες καταστάσεις ή κόπωση, ωχρότητα (αναιμία) ή κυάνωση, αδικαιολόγητοι εμετοί ή ασυνήθης ευερεθιστότητα ή νευρικότητα. Σε περίπτωση αδυναμίας αξιολόγησης ή αμφιβολίας από τον παιδίατρο θα πρέπει να ζητηθεί η γνώση του ειδικού καρδιολόγου ή παιδοκαρδιολόγου. Αυτός πέραν από ένα πλήρες ιστορικό, μια λεπτομερή αντικειμενική εξέταση, ένα ηλεκτροκαρδιογράφημα και μια ακτινογραφία θώρακος, που τις περισσότερες φορές αρκούν για τη διάγνωση, έχει στη διάθεσή του τους υπέρηχους καρδιάς και σε ειδικές περιπτώσεις τον καθετηριασμό, την αγγειοκαρδιογραφία και σπανιότερα τη μαγνητική τομογραφία.
Σήμερα με τη βοήθεια της εμβρυϊκής υπερηχοκαρδιογραφίας μπορούμε να διαγνώσουμε υπάρχουσες ενδοκαρδιακές ανωμαλίες στο έμβρυο ήδη κατά τη 18η-22η εβδομάδα της εγκυμοσύνης. Ακόμη, σε «ύποπτες» περιπτώσεις εγκύων γυναικών συνιστάται αμνιοκέντηση για τυχόν αποκάλυψη παθολογικών χρωμοσωμάτων σε εμβρυϊκά κύτταρα από το αμνιακό υγρό ή από βιοψία τροφοβλάστης που ενίοτε προβλέπουν τις καρδιακές ανωμαλίες ως μέρος πολυσυστηματικής προσβολής, όπως συμβαίνει σε ορισμένα γενετικά σύνδρομα (Down, Turner, κτλ.). Επίσης πρόβλεψη τελικής παρουσίας καρδιοπάθειας είναι δυνατή με την αναζήτηση διαταραχών ενζύμων σε τέτοια κύτταρα, όπως σε βλεννοπολυσακχαριδώσεις, ομοκυστεϊνουρία, γλυκογονίαση καρδιακού τύπου. Οι παραπάνω εξετάσεις συνιστούν τη λεγόμενη προγεννητική διάγνωση.
Εδώ αξίζει να απομυθοποιήσουμε την έννοια του καρδιακού φυσήματος. Το φύσημα της καρδιάς είναι ένας θόρυβος που ακούμε με το ακουστικό (στηθοσκόπιο) και παράγεται από την αυξημένη ταχύτητα ροής του αίματος μέσα από τις κοιλότητες και βαλβίδες της καρδιάς και τα μεγάλα αγγεία, επειδή δε μοιάζει με τον ήχο που παράγει το φυσερό το λέμε φύσημα. Επομένως το καρδιακό φύσημα το ακούμε, δεν το βλέπουμε στο ηλεκτροκαρδιογράφημα ή στην ακτινογραφία θώρακος όπως λανθασμένα νομίζουν μερικοί γονείς, μπορούμε όμως να το καταγράψουμε στο φωνοκαρδιογράφημα. Μύθος είναι επίσης η αντίληψη ότι το καρδιακό φύσημα είναι ταυτόσημο με την καρδιοπάθεια. Στη μεγάλη πλειονότητά του, και ιδιαιτέρως όταν πρωτοεμφανίζεται στις ηλικίες 3-14 ετών, το φύσημα δεν έχει καμία σχέση με ανωμαλίες της καρδιάς και γι' αυτό το λέμε αθώο φύσημα. Μετά την εφηβική ηλικία εξαφανίζεται στο 95% των περιπτώσεων. Επομένως ένα παιδί με αθώο φύσημα θα πρέπει να πάψει να έχει την ετικέτα του «καρδιοπαθούς» γιατί είναι φυσιολογικό και πρέπει να κάνει μια φυσιολογική ζωή χωρίς θεραπεία και χωρίς περιορισμούς στις φυσικές δραστηριότητές του.
Η διαχρονική εξέλιξη και επιβίωση των ατόμων με συγγενή καρδιοπάθεια σχετίζεται απόλυτα με τη μορφή και βαρύτητα της συγγενούς καρδιοπάθειας. Σε πολλά άτομα (σχεδόν τα μισά) η συγγενής καρδιοπάθεια δεν είναι ιδιαιτέρας βαρύτητας και το άτομο μπορεί να φθάσει στην ενήλικο ζωή χωρίς ιατρική παρέμβαση. Τότε μιλάμε για φυσική επιβίωση. Στα υπόλοιπα θα χρειασθεί κάποια μορφή θεραπείας, συντηρητική ή και χειρουργική, και αυτή θεωρείται απαραίτητη μέσα στον πρώτο χρόνο από τη γέννησή τους στους μισούς ασθενείς αυτής της δεύτερης ομάδας (1/4 του συνόλου). Πριν από μισό αιώνα, όταν ακόμη η σωστή διάγνωση και θεραπεία (συντηρητική και κυρίως χειρουργική) ήταν στα σπάργανα, περισσότερα από τα μισά παιδιά με συγγενή καρδιοπάθεια πέθαιναν προτού γιορτάσουν τα πρώτα τους γενέθλια και μάλιστα τα μισά από αυτά τον πρώτο μήνα (νεογνική ηλικία). Σήμερα η πρόγνωση είναι πολύ καλή χάρη στην αλματώδη πρόοδο, στην πρώιμη και έγκαιρη διάγνωση, στη σωστή συντηρητική αντιμετώπιση και κυρίως στην αποτελεσματική χειρουργική θεραπεία.
Η συντηρητική θεραπεία θα εφαρμοσθεί στις βαριές περιπτώσεις με έντονη κυάνωση ­ απειλητικές για τη ζωή αρρυθμίες ­ ή σε εμφάνιση συμπτωμάτων καρδιακής ανεπάρκειας ως προετοιμασία για τη χειρουργική θεραπεία ή σε ανεγχείρητες περιπτώσεις που η μοναδική λύση είναι η μεταμόσχευση καρδιάς ή και πνευμόνων.
Η χειρουργική θεραπεία μπορεί να είναι ριζική (διορθωτική της βλάβης) και αυτό συνήθως γίνεται στις μονήρεις ανωμαλίες, ενώ στις σύνθετες (σύμπλοκες) καρδιοπάθειες θα προηγηθεί μια ανακουφιστική επέμβαση και μετά, σε άλλο χρόνο, θα ακολουθήσει η πλήρης διορθωτική (μετεγχειρητική επιβίωση).
Σημαντικό ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι ο καθετηριασμός καρδιάς, που από τη δεκαετία του 1940 χρησιμοποιούνταν μόνο ως απαραίτητη διαγνωστική μέθοδος των συγγενών καρδιοπαθειών, τα τελευταία 30 χρόνια έχασε μεν έδαφος ως διαγνωστική τεχνική μετά την ευρεία χρήση των υπερήχων (αναίμακτης μεθόδου) στη διάγνωση των συγγενών καρδιοπαθειών αλλά κυρίως τα τελευταία 20 χρόνια κέρδισε σημαντικό έδαφος στη θεραπεία που συνίσταται είτε σε διαστολή εστενωμένων καρδιακών βαλβίδων και αρτηριών με ειδικούς καθετήρες με μπαλόνι (βαλβιδοπλαστική, αγγειοπλαστική) είτε σε σύγκλιση διαφραγματικών ελλειμμάτων και επικοινωνιών με ειδικές συσκευές (αρτηριακός πόρος, μεσοκολπική και μεσοκοιλιακή επικοινωνία), είτε σε εμβολισμό περιφερικών αγγείων. Αυτός είναι ο λεγόμενος θεραπευτικός καθετηριασμός ή παρεμβατική θεραπεία που σε αποτελέσματα, σε πολλές περιπτώσεις, θεωρείται μέθοδος ισάξια της χειρουργικής με επιπρόσθετο πλεονέκτημα τη συντόμευση του χρόνου νοσηλείας.
Οι προαναφερθείσες μέθοδοι θεραπείας εφαρμόζονται από ετών και στη χώρας μας με αποτελέσματα που δεν έχουν τίποτε να ζηλέψουν από εκείνα των μεγάλων κέντρων της Ευρώπης και της Αμερικής.
Η απόφαση για χειρουργική ή παρεμβατική θεραπεία των συγγενών καρδιοπαθειών θα ληφθεί με βάση τη βαρύτητα και τη μορφή της καρδιοπάθειας και όχι τόσο την ηλικία, όπως παλαιότερα νομίζαμε. Σε πολύ βαριές περιπτώσεις τέτοιες θεραπείες έχουν γίνει και εντός των πρώτων ωρών ή ημερών από τη γέννηση του πάσχοντος νεογνού, για να μην αναφέρουμε ότι ετόλμησαν διόρθωση της συγγενούς καρδιοπάθειας και ενδομητρίως.
Στις μέτριες περιπτώσεις όπου η αναμονή δεν εγκυμονεί κινδύνους η καλύτερη ηλικία για επέμβαση, όταν υπάρχει ένδειξη, είναι η προσχολική (4-6 ετών).
Ολες οι συγγενείς καρδιοπάθειες, χειρουργημένες ή μη, χρειάζονται παρακολούθηση από θεράποντα ιατρό.
Με εξαίρεση τον ανοικτό αρτηριακό πόρο και τη μεσοκολπική επικοινωνία που χειρουργούμενα αποκαθίστανται πλήρως ώστε να μπορούμε να μιλάμε για ίαση, στις υπόλοιπες το μετεγχειρητικό αποτέλεσμα μπορεί να κυμαίνεται από απλώς ικανοποιητικό ως άριστο. Σε αυτές τις περιπτώσεις μπορεί να έχουμε επιτύχει λειτουργικό αποτέλεσμα που να επιτρέπει μια φυσιολογική ζωή από κάθε πλευρά, υπάρχουν όμως υπολειμματικές καρδιοπάθειες, ασήμαντες στην αρχή, που επιδεινώνονται με την πάροδο του χρόνου. Αποτελεί λοιπόν λάθος των γονέων να παραμελούν την περιοδική παρακολούθηση των παιδιών τους μετά την εγχείρηση. Σε αυτό μπορεί να φταίνε και οι γιατροί όταν δεν είναι σαφείς στις οδηγίες. Ιδιαίτερα δύσκολη είναι η παρακολούθηση όταν τα άτομα με συγγενή καρδιοπάθεια διανύουν την περίοδο της εφηβείας για ευνόητους λόγους.
Μερικά από τα θέματα που χρειάζονται συζήτηση με τον πάσχοντα ή τους γονείς είναι τα ακόλουθα:
1. Η καταλληλότητα ενασχόλησης με τα αθλήματα. Ο αιφνίδιος θάνατος από συγγενή καρδιοπάθεια είναι σπάνιος, αλλά ο προαθλητικός έλεγχος είναι απαραίτητος.
2. Η χημειοπροφύλαξη έναντι της λοιμώδους ενδοκαρδίτιδος σε περίπτωση επεμβάσεων στη στοματοφαρυγγική κοιλότητα κ.ά. είναι αναγκαία.
3. Ο επαγγελματικός προσανατολισμός πρέπει να γίνεται εγκαίρως ανάλογα με τη φύση και τη βαρύτητα της συγγενούς καρδιοπάθειας.
4. Ο γάμος και η τεκνοποίηση είναι θέματα λεπτά. Σπανιότατες είναι οι περιπτώσεις που η εγκυμοσύνη πρέπει να αποφευχθεί όπως στο σύνδρομο Eisenmenger. Προσοχή χρειάζεται στη λήψη αντισυλληπτικών προς αποφυγή θρομβώσεων. Στενή πρέπει να είναι η παρακολούθηση των εγκύων γυναικών.
5. Οι καρδιοπαθείς που πρόκειται να υποβληθούν σε εξωκαρδιακή χειρουργική επέμβαση (ενδοθωρακική, ενδοκοιλιακή) χρειάζονται ιδιαίτερη προσοχή.
6. Η πρόσληψη για εργασία και ασφάλεια ζωής. Στη χώρα μας υπάρχουν σημαντικές δυσκολίες. Οι νόμοι σε άλλες χώρες είναι πιο ελαστικοί.
7. Οι πιθανότητες γεννήσεως παιδιού με συγγενή καρδιοπάθεια, όταν στην οικογένεια υπάρχει ήδη ένα μέλος με το ίδιο πρόβλημα (μητέρα, πατέρας, παιδί).
8. Οι οδηγίες στη μέλλουσα έγκυο για μέτρα πρόληψης συγγενούς καρδιοπάθειας.
9. Η σωστή ψυχολογική υποστήριξη των πασχόντων από συγγενή καρδιοπάθεια και των γονέων τους. Η σημερινή τάση να χειρουργούνται οι συγγενείς καρδιοπάθειες σε πολύ μικρή ηλικία έχει αμβλύνει το άγχος των γονέων και οι ψυχολογικές επιπτώσεις τόσο σε αυτούς όσο και στο αναπτυσσόμενο παιδί τους είναι μικρότερες.
Σήμερα μετά την εφαρμογή της εξωσωματικής κυκλοφορίας δεν υπάρχει μορφή συγγενούς καρδιοπάθειας όσο βαριά και αν είναι που να μην επιδέχεται κάποιο είδος χειρουργικής ή παρεμβατικής θεραπείας, έστω και αν παραστεί ανάγκη να επαναληφθεί πολλές φορές.
Τι μας επιφυλάσσει όμως το μέλλον; Θα μπορούσε κανείς να δώσει έμφαση σε τέσσερις τουλάχιστον επιστημονικούς και κλινικούς τομείς που θα παράσχουν δυνατότητες, ευκαιρίες και προκλήσεις.
1. Ο συνεχώς αυξανόμενος αριθμός ατόμων με συγγενή καρδιοπάθεια που επιβιώνουν στην ενήλικο ζωή με μια προσπάθεια επίλυσης όλων των σχετιζόμενων με αυτά προβλήματα. Αυτό προϋποθέτει πλήρη και σωστή ενημέρωση του κοινού και στενή συνεργασία πολλών ιατρικών ειδικοτήτων.
2. Αναμφισβήτητα αναμένεται παραπέρα πρόοδος της καρδιοχειρουργικής με νέες ανακαλύψεις στην αγγειακή βιολογία, στον μεταβολισμό του μυοκαρδίου και στην καλύτερη προστασία του και πρόοδος στην ανοσοβιολογία και τη βιοτεχνολογία.
3. Πρόσθετη πρόοδος και ωφέλειες προβλέπονται από τη διαγνωστική και θεραπευτική εφαρμογή της εμβρυϊκής υπερηχοκαρδιογραφίας (θεραπεία αρρυθμιών και καρδιακής ανεπάρκειας του εμβρύου, ακόμη και χειρουργική διόρθωση ορισμένων ανωμαλιών ενδομητρίως) και τον σωστό προγραμματισμό αμέσως μετά τη γέννηση.
4. Τέλος, το σημαντικότερο είναι η αξιοποίηση της προόδου στη μοριακή βιολογία και στη γενετική με προσπάθεια πρωτογενούς πρόληψης και ριζικής θεραπείας των συγγενών ανωμαλιών με γονιδιακή θεραπεία.
Ετσι βρισκόμαστε στο κατώφλι ενός ονείρου που πρώτη το είχε η Taussig όταν έλεγε «η μεγάλη μέρα θα έρθει όταν μάθουμε πώς να προλαβαίνουμε τις συγγενείς ανωμαλίες και όχι μόνο να τις θεραπεύουμε». Ενα όνειρο που διανοίγει ένα πολύ ελπιδοφόρο μέλλον στον ορίζοντα. Ευχόμαστε να γίνει πραγματικότητα.
Ο κ. Σωτήριος Αγορόγιαννης είναι καρδιολόγος, τέως επίκουρος καθηγητής Καρδιολογίας του Πολιτειακού Πανεπιστημίου της Νέας Υόρκης.

ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗΣ

ΠΥΡΕΤΟΣ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ

ΤΑ 7 ΒΗΜΑΤΑ ΓΙΑ ΕΞΥΠΝΗ ΠΑΙΔΙΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ

116 111 - «Γραμμή στήριξης παιδιών και εφήβων»

«Μη σηκώνεις μόνος σου το βάρος. Σήκωσε το ακουστικό σου. Η κλήση είναι δωρεάν από σταθερό, ή κινητό». Το μήνυμα είναι σαφές και απευθύνεται σε όλα τα παιδιά και τους εφήβους μέχρι 18 ετών που νοιώθουν ότι βρίσκονται σε αδιέξοδο και αναζητούν κάποιον, που θα μπορούσε να τους ακούσει και να τους βοηθήσει.

Ο τηλεφωνικός αριθμός είναι εύκολος, το 116 111, και από την άλλη μεριά του τηλεφώνου, απαντά ένας από τους δέκα ειδικούς της Εταιρείας Ψυχοκοινωνικής Υγείας του Παιδιού και του Εφήβου (ΕΨΥΠΕ).

Είναι η «Ευρωπαϊκή Γραμμή Στήριξης Παιδιών και Εφήβων», που απαντά με τον ίδιο αριθμό σε 14 χώρες της ΕΕ με στόχο να προσφέρει ψυχολογική υποστήριξη στους νέους. Εδώ και εννέα μήνες λειτουργεί και στην Ελλάδα μέσω της ΕΨΥΠΕ.

«Ένας αριθμός μιλά με την καρδιά σου», είναι ο τίτλος του φυλλαδίου ενημέρωσης, που εξέδωσε η ΕΨΥΠΕ καλώντας τους νέους να ανοίξουν την καρδιά τους για ό,τι σκιάζει τη ζωή τους.

«Για εμάς όλα τα προβλήματα, μικρά και μεγάλα, είναι το ίδιο σημαντικά. Μη διστάσεις, λοιπόν, να τηλεφωνήσεις αν έχεις ανησυχίες για το μέλλον σου, αν βρίσκεις δυσκολίες στη σχέση με τους γονείς, ή τους φίλους σου, αν αντιμετωπίζεις προβλήματα στην οικογένεια, όπως χωρισμός γονιών ή θάνατος αγαπημένου προσώπου, ή απλά νοιώθεις φοβισμένος». Με αυτά τα λόγια οι ειδικοί του συμβουλευτικού τηλεφωνικού κέντρου καλούν τα παιδιά και τους εφήβουν να μη σηκώνουν μόνοι τους το βάρος.

«Μπορούμε να σε ακούσουμε. Ξέρουμε να σε βοηθήσουμε. Αν θέλεις τηλεφώνησε ανώνυμα. Για κάθε κλήση τηρούμε απόλυτη εχεμύθεια. Με ένα τηλεφώνημα έχεις δίπλα σου ψυχολόγους, κοινωνικούς λειτουργούς, ανθρώπους, που μπορούν να καταλάβουν καλύτερα από τον καθένα πώς νοιώθεις και γνωρίζουν πώς να σε καθοδηγήσουν προς τις καλύτερες δυνατές λύσεις».

Το 116 111 λειτουργεί από τη Δευτέρα έως και την Παρασκευή από τις 14:30 έως τις 20:30 μ.μ. και το Σάββατο από τις 9:30 π.μ. έως τις 14:00 μ.μ..

Στους εννέα μήνες της λειτουργίες του απαντήθηκαν συνολικά 1.608 κλήσεις σε σύνολο περίπου διπλάσιων, που αποθαρρύνθηκαν από την αναμονή.

Τα προβλήματα ψυχικής υγείας αποτελούν τον κυρίαρχο λόγο για τον οποίο καλούν οι έφηβοι (42%). Ακολουθούν με μικρότερα ποσοστά οι κλήσεις εφήβων, που αφορούν τις σχέσεις τους με γονείς και συνομηλίκους, ενώ μικρό, αλλά σημαντικό, είναι το ποσοστό των εφήβων, που καλούν για θέματα, τα οποία αφορούν τη σεξουαλικότητα τους (5%). Αλλα αιτήματα αφορούν την κακοποίηση, σωματική ή σεξουαλική, σε ποσοστό 4%, το διαζύγιο γονέων σε ποσοστό 3%, τις μαθησιακές δυσκολίες σε ποσοστό 3% αλλά και τον εκφοβισμό, που αναφέρεται ως κύριο αίτημα, σε ποσοστό 2%.

Το μεγαλύτερο ποσοστό των καλούντων (87%) ήταν έφηβοι (12-18 ετών), ενώ 11% παιδιά (6-12 ετών).

Έχει παρατηρηθεί ότι οι έφηβοι που καλούν συχνότερα στη γραμμή κυμαίνονται κυρίως από 15 έως 18 ετών με ποσοστό 57%. Το 53% ήταν κορίτσια. Το 39% ήταν από την Αθήνα.

«Όταν ξεκίνησε η Γραμμή 116 111, γνωρίζαμε ότι θα ανταποκρινόμασταν στην ανάγκη κάποιων παιδιών και εφήβων. Νομίζω ότι κανείς μας δεν είχε πραγματικά καταλάβει ότι αυτή η ανάγκη για επικοινωνία, υποστήριξη, προστασία, ενημέρωση και κατανόηση θα ήταν τόσο άμεση και μεγάλη», είπε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η ψυχολόγος-ψυχοθεραπεύτρια, υπεύθυνη της Συμβουλευτικής Τηλεφωνικής Υπηρεσίας της ΕΨΥΠΕ, Εύη Αθανασιαδου.

«Η εμπειρία μας μέχρι τώρα δείχνει ότι πολλά παιδιά και έφηβοι που έχουν ανάγκη για άμεση ψυχιατρική ή ψυχολογική υποστήριξη δεν έχουν πρόσβαση στις υπηρεσίες, είτε λόγω ανυπαρξίας, είτε εξαιτίας ενός κοινωνικού στίγματος, που αποτρέπει τους ίδιους και τις οικογένειές τους να πάρουν βοήθεια», πρόσθεσε η ίδια επισημαίνοντας ότι το 116 111 σε αυτές τις περιπτώσεις λειτουργεί διπλά.

Από τη μία ακούει, κατανοεί και υποστηρίζει, από την άλλη ενημερώνει για τις αναγκαίες παρεμβάσεις έτσι ώστε τα παιδιά και οι έφηβοι, όσο μακριά και αν βρίσκονται, να γνωρίζουν ότι μπορούν να λάβουν βοήθεια και να μην απομονώνονται.

Ενδεικτικά, οι έφηβοι ρωτούν: «Τελευταία ανησυχώ για τις αλλαγές στο σώμα μου. Τι μου συμβαίνει; Είναι φυσιολογικό;», ή «Η φίλη μου είναι έγκυος και δεν ξέρουμε τι να κάνουμε. Δεν μπορούμε να μιλήσουμε στους γονείς μας για αυτό ...ζούμε σε μικρή κοινωνία.».

Πολλοί ρωτούν πώς να πλησιάσουν τους γονείς τους και να επικοινωνήσουν τα συναισθήματά τους: «Νιώθω πολύ θλιμένη ...οι γονείς μου τσακώνονται συνεχώς και ο πατέρας μου με απορρίπτει», «Στο σχολείο με κοροιδεύουν και με χτυπούν, με πήραν φωτογραφίες και με απειλούν ότι θα τις βάλουν στο διαδίκτυο. Τι να κάνω;».

Σε κάποιες άλλες περιπτώσεις παιδιά καλούν ακόμα και για να πουν ότι βρίσκονται πολλές ώρες μόνα τους στο σπίτι, με γονείς που εργάζονται πολύ και δεν ξέρουν σε ποιόν να μιλήσουν. Αλλά συχνά καλούν και παιδιά που είναι θύματα σωματικής σεξουαλικής ή και συναισθηματικής κακοποίησης και δυσκολεύονται πολύ να μιλήσουν σε κάποιον γι αυτό, από φόβο.

Η δουλειά στην Τηλεφωνική Συμβουλευτική Υπηρεσία δεν περιορίζεται στις κλήσεις. Παράλληλα, αναπτύσσονται δραστηριότητες για την προαγωγή της ψυχικής υγείας παιδιών και εφήβων με στόχο την ευαισθητοποίηση της κοινότητας.

Το ενημερωτικό φυλλάδιο για το 116 111 και μία τριμηνιαία εφημερίδα διανέμονται σε όλα τα σχολεία της Αττικής, ενώ τα μέλη ομάδας ειδικών ψυχικής υγείας συνεργάζονται με πολλά από αυτά, τόσο σε επίπεδο ενημέρωσης για τη λειτουργία του 116 111, όσο και ευαισθητοποίησης γονέων, εκπαιδευτικών και εφήβων. Έτσι, σε ανταπόκριση των αιτημάτων των σχολείων, διοργανώνονται και ομιλίες σε θέματα, που μπορεί να απασχολούν ιδιαίτερα παιδιά, γονείς ή και εκπαιδευτικούς.

Παράλληλα, εκπαιδεύονται και εθελοντές (ειδικών ψυχικής υγείας) για την διεύρυνση της τηλεφωνικής συμβουλευτικής γραμμής.

Σημειώνεται, πάντως, ότι τις τελευταίες δεκαετίες ο αριθμός των τηλεφωνικών συμβουλευτικών γραμμών παγκοσμίως για θέματα που αφορούν την ψυχική υγεία παιδιών και εφήβων αυξάνεται διαρκώς.

Τα 1.100 μέλη που απαριθμεί ο Παγκόσμιος Σύνδεσμος Τηλεφωνικών Γραμμών, δέχονται περίπου 22 εκατομ, τηλέφωνα ετησίως. Ανάμεσα σε αυτές τις Τηλεφωνικές Συμβουλευτικές Υπηρεσίες είναι και 120 γραμμές αποκλειστικά για παιδιά και εφήβους, που δέχονται περισσότερες από 11 εκατομ. κλήσεις ετησίως.

health.in.gr